Op donderdag 30 oktober 2025 vond de derde netwerkbijeenkomst van Nederland Rookvrij plaats. Tijdens inspirerende en interactieve sessies deelden meer dan honderd professionals kennis en ervaringen uit.
Benieuwd naar de belangrijkste tips en inzichten? Je leest ze hieronder.
Het stap voor stap afschaffen van de tabaksindustrie
De bijeenkomst startte met het verhaal van Eline Goethals (fellow School for Moral Ambition). Met dagvoorzitter Maria Henneman en alle deelnemers ging ze in gesprek over hoe we de gedachte vanzelfsprekend maken om een einde te maken aan de tabaksindustrie.
Eline werkte jarenlang als reclamemaker. Eén van haar eerste opdrachten was voor de tabaksindustrie. De opdracht? Bedenk iets om jongeren onder de 20 jaar meer te laten roken. Na een paar jaar merkte Eline dat ze op zoek was naar meer zingeving in haar werk. Kon ze haar talent ook inzetten voor een positieve impact?
Ze besloot haar kennis in te zetten tegen de industrie die ze ooit hielp groeien. Eline ging als fellow aan de slag bij de School for Moral Ambition. Voor het Institute of Global Tobacco in Baltimore verdiepte ze zich in de tobacco endgame: het stap voor stap afschaffen van de tabaksindustrie. De kern van de endgame is dat je de macht van de industrie steeds kleiner maakt. In Nederland zetten we bijvoorbeeld sterk in op de ‘retail endgame’. Een belangrijk advies van Eline is om per land en situatie strategisch kijken waar politieke wil is.
Ze schreef een rapport waarin ze uitlegt hoe taal en verhalen kunnen bijdragen aan het normaliseren van de tobacco endgame. Voorbeelden van narratieven zijn onder andere de druk op de zorg, het beschermen van kinderen en het bewust mensen verslaafd maken aan nicotine.
Meer weten? Bekijk het rapport Making tobacco industry elimination inevitable – Communication strategies to reach the tobacco endgame.
Na deze inspirerende sessie gingen de deelnemers in twee workshoprondes interactief met elkaar aan de slag.
Wat kun jij morgen doen? Strategisch beïnvloeden kan iedereen
Désirée Stolker (adviseur gezonde leefomgeving, GGD Hollands Midden) liet zien welke stappen zij de afgelopen jaren nam om haar GGD-regio rookvrij te maken. Dit deed ze vanuit een aanjagende rol. Zo ging ze zelf in gesprek met ambtenaren en wethouders om hen te enthousiasmeren. Ook maakte de GGD inzichtelijk op een regionaal digitaal platform welke omgevingen in de regio al rookvrij zijn. Dit geeft gemeenten de kans om te zien hoe buurgemeenten het doen om hen zo tot actie aan te zetten.
Een paar praktische tips van Désirée:
- Ga eerst intern in gesprek. Het thema rookvrij raakt aan veel andere thema’s waarop je kunt samenwerken. Denk aan Medische milieukunde (MMK), JGZ, HRM en de facilitaire dienst.
- Ga het gesprek aan vanuit het idee: what’s in it voor you? Wat zijn de belangen van de ander en hoe kan je daar een haakje maken? Laat zien welke voordelen het biedt.
- Rookvrij is een mooie, zichtbare manier om te ‘scoren’ voor ambtenaren. Maak zichtbaar wat zij doen voor rookvrij, bijvoorbeeld door lokale of regionale media in te zetten.
- Zoek contact en doe dat ene belletje: dit helpt om draagvlak te creëren.
Vervolgens gingen Thijs Uildriks en Gerben Horst (Public Affairs adviseurs, GGD GHOR) met de deelnemers in gesprek over welke stakeholders er zijn en hoe je die het beste kunt benaderen. Belangrijke conclusies? Je kunt veel bereiken als je het geld van gemeenten bundelt bij de GGD én benader niet allemaal alle stakeholders apart, maar doe dit gezamenlijk.
Tijdens de workshop benoemde Désirée een webinar over vapen dat ze zelf organiseerden. Je kunt dit webinar hier terugkijken.
Practice what you preach: de invloed van jouw organisatie voor rookvrij
Mara van Dooremaal (strategisch relatiemanager, Hartstichting) en Madeleine Meerten (relatie- en projectmanager, Gezondheidsfondsen voor Rookvrij) gaven in hun workshop inzicht in hoe het interne beleid van een organisatie kan bijdragen aan een rookvrije samenleving. Bedrijven en organisaties spelen namelijk een cruciale rol in het tegengaan van de schadelijke invloed van de tabaksindustrie.
Er zijn verschillende acties die je kunt ondernemen:
- Draag bij aan rookvrije (kind)omgevingen en evenementen
- Draag uit en verspreid de rookvrije boodschap
- Implementeer rookvrij werken, inclusief stoppen-met-rokenondersteuning
- Stop verkoop van tabak
- Stop investeren in de tabaksindustrie
- Stop samenwerken met (partijen die nog samenwerken met) de tabaksindustrie
Mara en Madeleine lieten zien hoe Hartstichting, KWF en Longfonds deze acties in de praktijk brengen, bijvoorbeeld door alle partijen met wie zij samenwerken een verklaring te laten tekenen dat zij geen zakendoen met de tabaksindustrie. Denk hierbij aan leveranciers, marktonderzoeksbureaus, banken en advocatenkantoren. Ook deelden ze stappenplannen voor bedrijven om de werkomgeving rookvrij te maken en stoppen-met-rokenhulp voor medewerkers aan te bieden.
Ze sloten de workshop af met een aantal tips:
- Neem intern verschillende afdelingen mee
- Houd rekening met verschillende belangen en perspectieven
- Help met een groene lijst van partijen met wie je kunt samenwerken, zoals marktonderzoeksbureaus
- Vier behaalde successen
- Blijf aandacht vragen voor het beleid
Wil je een voorbeeld ontvangen van een verklaring om geen zaken te doen met de tabaksindustrie? Of de lijst ontvangen van marktonderzoeksbureaus die geen opdrachten uitvoeren voor de tabaksindustrie? Stuur dan een e-mail naar info@rookvrijegeneratie.nl.
Roken en vapen bij jongeren: de kracht van een integrale aanpak
Heike Garritsen (Onderzoeker middelenpreventie Jeugd) en Annelot Zondervan (projectmedewerker Jeugd) van het Trimbos-Instituut gebruikten in hun workshop het praktijkvoorbeeld van Helder op School om te laten zien hoe je effectief integraal kunt samenwerken. Oftewel: geen losse interventie, maar meerdere maatregelen die elkaar versterken. Dit deden ze aan de hand van de volgende pijlers:
- Beleid: welke afspraken of richtlijnen helpen?
- Omgeving: wat kan er veranderen in de fysieke of sociale omgeving?
- Educatie: welke kennis of vaardigheden zijn nodig? En bij wie?
- Signaleren en begeleiden: hoe herkennen we signalen en wat doen we daarna?
De combinatie van deze vier pijlers is het meest effectief voor duurzame gedragsverandering. Tijdens de workshop onderzochten de deelnemers hoe ze deze pijlers kunnen inzetten in hun eigen dagelijkse praktijk. Denk hierbij aan omgevingen als bedrijven, festivals, sportverenigingen, de verslavingszorg en media. Een belangrijk inzicht voor alle omgevingen is om voldoende tijd en geld te investeren. Ook draagvlak van onderop is belangrijk, zeker als er in een bestuur verstokte rokers zitten.
Meer weten? Lees meer over het preventieprogramma Helder op School en bekijk het stappenplan Nicotinevrije School.
Hoe maak ik mijn zorginstelling rookvrij?
Wat mag er wel en niet als je een zorginstelling rookvrij maakt? Linda de Heer (Adviseur juridische zaken, GGZ Noord-Holland-Noord) liet in haar workshop zien hoe het rookvrij-beleid binnen haar GGZ-instelling is vormgegeven en hoe dit juridisch is onderbouwd.
Ze besprak wat er wel en niet mogelijk is volgens de wet en wat recente jurisprudentie voor invloed heeft op het rookvrij-beleid in de GGZ. Hoe kun je bijvoorbeeld omgaan met het recht op autonomie? Roken is geen grondrecht. Het zelfbeschikkingsrecht van rokers wordt begrensd door de lichamelijke integriteit van niet-rokers, want meeroken heeft – zoals we weten – ernstige risico’s.
Een paar belangrijke lessen en tips van Linda:
- Zorg voor een duidelijke stip op de horizon
- Begin klein en bouw stap voor stap uit
- Zorg voor heldere definities, bijvoorbeeld ‘Wat is een privéruimte?’
- Betrek medewerkers en cliënten, maar denk ook goed na over welke zaken je niet aan de cliëntenraad voorlegt
- Juridische kaders = steun, niet stok
- Heb je meerdere locaties? Bekijk dan de kaders per locatie
- Stel duidelijk beleid op voordat je invoert én blijf het steeds vernieuwen
- Wees duidelijk en laat geen uitzonderingen toe
Wil je aan de slag om je zorginstelling rookvrij te maken? Bekijk meer tips en informatie op www.rookvrijezorg.com.
Wil je een andere omgeving rookvrij maken? Ga dan naar de website van de Rookvrije Generatie voor tips en materialen.
Meer weten?
Hieronder vind je de presentaties van alle workshops:
- Wat kun jij morgen doen? Strategisch beïnvloeden kan iedereen
- Practice what you preach: de invloed van jouw organisatie voor rookvrij
- Roken en vapen bij jongeren: de kracht van een integrale aanpak
- Hoe maak ik mijn zorginstelling rookvrij?
Heb je vragen over of ideeën voor het netwerk Nederland Rookvrij? Stuur dan een e-mail naar info@nederlandrookvrij.nl.