Op donderdag 1 oktober 2026 vond de jaarlijkse netwerkbijeenkomst van Nederland Rookvrij plaats. Tijdens inspirerende en interactieve sessies deelden zo’n honderd professionals kennis en ervaringen uit.
Benieuwd naar de belangrijkste tips en inzichten? Je leest ze hieronder.
Jongeren en nicotinegebruik
Hoe komt het dat jongeren zo gemakkelijk aan nicotine komen? En wat kunnen we doen om hen hiertegen te beschermen? Huisarts Pim Keurlings ging tijdens de plenaire opening in op deze vragen. Hij liet zien hoe de tabaksindustrie jongeren bewust verleidt en hoe nicotinegebruik de afgelopen jaren veranderde. Met indringende beelden maakte hij de gevolgen van nicotineverslaving zichtbaar.
Maar wat kunnen we zelf doen? Volgens Pim begint het bij het gesprek aangaan met jongeren, als ouder én zorgverlener. Ter illustratie liet hij deze mooie video zien van actiegroep #artsenslaanalarm, waar hij kernlid van is. Zijn oproep aan de deelnemers was duidelijk: wacht niet af, maar bespreek roken en vapen ook met jongeren in de spreekkamer. Juist 1 oktober, de start van Stoptober, is een goed moment om het gesprek aan te gaan.
Aan de slag? Bekijk wat jij kunt doen op de website van Stoptober en/of het Trimbos-instituut.
Lokale aanpak voor een Rookvrije Generatie
In 2035 moeten alle Utrechtse kinderen kunnen opgroeien zonder te roken, te vapen of andermans rook in te ademen. Dat is de ambitie van de gemeente Utrecht. Tijdens hun workshop vertelden Iris Korvemaker en Jennemiek van Arkel hoe ze hieraan werken, aan de hand van drie pijlers:
- We maken met onze partners een rook- en vapevrije leefomgeving voor kinderen en jongeren.
- We stimuleren (jong)volwassenen om te stoppen met roken en vapen.
- We lobbyen bij de Rijksoverheid om het aanbod van tabak en vapes te beperken.
Iris en Jennemiek deelden inspirerende voorbeelden uit Utrecht, zoals de eerste rookvrije Sinterklaasintocht en het rookvrije stationsgebied rondom Utrecht Centraal. Ze vertelden hoe ze deze resultaten bereikten en deelden praktische tips. Ook benadrukten ze het belang van goede monitoring om te zien wat werkt en waar nog kansen liggen.
De workshop bood daarnaast volop ruimte om ervaringen en goede voorbeelden uit te wisselen. Zo vertelde GGD Fryslân hoe zij bijna alle avondvierdaagsen in de provincie rookvrij maakte. Gemeente Nieuwegein ziet dat inwoners steeds vaker zelf initiatieven nemen om plekken rookvrij te maken. Ook De Pompekliniek in Nijmegen werd genoemd als goed en inspirerend voorbeeld van een rookvrije zorgomgeving. Tot slot benoemde GGD Amsterdam de pilot waarin een aantal scholen nicotinevrije schooltijden introduceerde, zoals Yuverta Mavo en Het 4e Gymnasium. Hierbij benadrukten deelnemers het belang van het betrekken van jongeren bij de ontwikkeling en evaluatie van rook- en vapevrij beleid.
Ontwerp jouw eigen lokale zorgpad
Hoe zorg je ervoor dat stoppen met roken en vapen een vast onderdeel wordt van de zorg? Sophie Klijnstra en Anouk Taal van het Trimbos-instituut gingen samen met de deelnemers aan de slag met het ontwerpen van een eigen zorgpad. Daarin leg je stap voor stap vast hoe je zorg voor een specifieke groep patiënten organiseert. Zo zorg je voor een duidelijke, efficiënte en goed onderbouwde aanpak.
In drie stappen werkten de deelnemers toe naar een eigen lokaal zorgpad:
- Blauwdruk zorgpad Stoppen met roken
- Voorbereiding
- Opzet eigen lokale zorgpad
Aan de hand van een praktijkvoorbeeld uit Almere deelden Sophie en Anouk bovendien belangrijke lessen voor een succesvolle aanpak:
- Zorg voor een projectgroep
- Betrek alle zorgprofessionals
- Ontwikkel het zorgpad
- Zorg voor (interne) scholing
- Motiveer andere partijen voor het stopadvies
- Monitoring
- Afspraken met zorgverzekeraar
Tot slot benadrukten ze nogmaals hoe je als zorgverlener het verschil kunt maken met het VBA+: een effectief en laagdrempelig stopminuutje om stoppen met roken en vapen in elk consult bespreekbaar te maken.
Een nicotinevrije omgeving door duurzame gedragsverandering
Esther Damen is Programma Coördinator Rookvrij bij het OLVG in Amsterdam, waar ze een duidelijk rookvrij beleid hebben. Dit betekent dat het ziekenhuisterrein rookvrij is, er niet wordt gerookt in dienstkleding én niet tijdens werktijd.
In haar workshop liet Esther zien dat rookvrij zijn geen eenmalige actie is, maar een doorlopend proces. Dat vraagt om een vaste cyclus van vier stappen:
- Beleid ontwikkelen
- Bewustzijn creëren
- Hulpmiddelen bieden
- Het beleid in de praktijk toepassen
Omdat het doel nog niet volledig is bereikt, blijft het belangrijk om deze stappen te herhalen. Zo komt een organisatie steeds dichter bij een volledig rook- en nicotinevrije omgeving.
Een belangrijk onderdeel hiervan is het aanspreken van mensen die roken op het terrein. Esther deelde hiervoor tien praktische uitgangspunten:
- Heb geduld
- Toon begrip voor de roker
- Benader iemand met een glimlach
- Stel jezelf voor
- Gebruik verbindende taal
- Toon begrip voor de situatie
- Wees duidelijk over de regels
- Bied een alternatief
- Ga niet in discussie
- Neem de tijd voor het gesprek
Ook benadrukte Esther dat samenwerking met andere partijen onmisbaar is, waar Amsterdam Ademt een goed voorbeeld van is. Dit is een samenwerking tussen onder andere de gemeente, GGD, horeca en andere maatschappelijke partners. Daarbij is het belangrijk om rekening te houden met het tempo waarin mensen – waaronder rokers en vapers – kunnen veranderen.
De ambitie reikt bovendien verder dan alleen rookvrij: het uiteindelijke doel is nicotinevrij. Dat betekent niet alleen dat roken en vapen worden ontmoedigd, maar ook dat mensen ondersteuning krijgen bij het stoppen. Lukt dat niet meteen, dan kunnen nicotinevervangende middelen helpen.
De belangrijkste les uit de workshop? Een nicotinevrije omgeving vraagt om een duidelijke aanpak, blijvende aandacht en vooral: samenwerken en volhouden.
Rookvrije toekomst, de game
Fysiotherapeut Bob Vermeeren-de Groot liet de deelnemers op een interactieve manier kennismaken met vier archetypes voor verandering. Aan de hand van vier casussen ontdekten ze hoe verschillende veranderstijlen werken en welke aanpak het beste past bij een specifieke situatie.
De vier archetypes zijn:
- Doelgericht veranderingsgericht
- Relatiegericht veranderingsgericht
- Doelgericht behoudend
- Relatiegericht behoudend
De belangrijkste les? Er is niet één manier om verandering te realiseren. Soms is een doelgerichte aanpak nodig, terwijl in andere situaties juist vertrouwen, samenwerking of het behouden van stabiliteit centraal staat. Het draait om de juiste aanpak op het juiste moment.
Door zelf met de casussen aan de slag te gaan, ontdekten de deelnemers welke veranderstijl bij hen past en hoe ze hierin bewust kunnen schakelen. Zo kregen ze praktische handvatten om ook in hun eigen werk verandering naar een rookvrij Nederland te realiseren.
Meer weten?
Hieronder vind je de presentaties van alle workshops:
- Lokale aanpak voor een Rookvrije Generatie
- Ontwerp jouw eigen lokale zorgpad
- Een nicotinevrije omgeving door duurzame gedragsverandering
- Rookvrije toekomst, de game
Heb je vragen over of ideeën voor het netwerk Nederland Rookvrij? Stuur dan een e-mail naar info@nederlandrookvrij.nl.
